Wat doe je als een bal vast ligt of van de biljarttafel springt bij libre of driebanden, wat als de arbiter een carambole mist, wat moet je zeggen (annonceren) tijdens een biljartpartij? Vragen voor de beginnende of gevorderde biljarter die het niet (meer) weet en dan is het handig als je het snel kunt opzoeken. Vandaar hieronder een lijst die continue zal worden aangevuld. Heb je zelf een vraag waar je mee loopt, stel 'm op dinsdagavond of stuur een bericht en dan wordt deze beantwoord.
- De etiquette: hoe gedraag je je?
* De niet aan de beurt zijnde speler blijft niet bij het biljart staan, maar neemt plaats op een stoel. De speler die ziet dat zijn beurt voorbij is omdat hij mist blijft niet bij het biljart hangen maar gaat op zijn stoel zitten.
* De leden onthouden zich van luid praten en het maken van op- en aanmerkingen tegen aan de beurt zijnde spelers. Biljarten is een concentratiesport!
* Gebruik geen afleidende emotionele gebaren zoals slaan op het laken, met je keu stampen of tegen het biljart slaan. Dit creëert een negatieve sfeer. Laat je spel voor zich spreken en vermijd dit soort onsportief gedrag.
- Annonceren (aankondigen)
De speler staat centraal daarom dient er niet te worden geaarzeld om zijn naam goed uit te speken. Dus duidelijk annonceren: “NOTEREN …..(het aantal caramboles) <naam speler>…… (daarna nog eenmaal het aantal caramboles)”. Bij dit annonceren dient de arbiter zich naar de schrijver te wenden om onduidelijkheid te voorkomen. Bij het beëindigen van een beurt begint de arbiter altijd met de annonce “NOTEREN” en moet er tijdens een beurt meerdere annonces worden uitgesproken, dan dient de arbiter, voor zover dat aan de orde is, deze volgorde aan te houden: het aantal gemaakte caramboles en nog ……. (het aantal nog te maken caramboles). Heeft een speler bij Libre de grens van nog te maken caramboles behaald, dan start zijn/haar beurt altijd met de annonce "En nog ...... (het aantal nog te maken caramboles)". Tenslotte ook niet onbelangrijk de mededeling of de speelbal vast of vrij ligt.
- De gemiste carambole
Deze fout heeft weinig commentaar nodig. Als u als arbiter zeker van uw zaak bent, gaat u geen discussie aan met omstanders of de speler, wanneer deze verhaal haalt. U telt de beurt af. Is er twijfel? Dan kunt u als arbiter de schrijver raadplegen, maar als deze het niet gezien heeft of ook niet zeker is, dan telt u de beurt alsnog af.
- Uitspringende ballen
Een uitspringende bal is een bal die buiten het speelvlak van het biljart terechtkomt. De begrenzing van dit speelvlak begint bij de houten omlijsting waarin de banden gevat zijn. Raakt een bal het hout en rolt hij terug op het biljart, dan is hij toch uit geweest en zegt de arbiter “Noteren…”. Wanneer er een bal uit het biljart springt, worden bij libre de drie ballen op hun respectievelijke acquits geplaatst en zal de tegenpartij de beginstoot spelen. In het driebandenspel wordt alleen de uitspringende bal op acquit geplaatst en dit naar dezelfde regels als bij vastliggende ballen.
Let op: Raakt een uitpringende bal in deze speelwijze de houtenomlijsting en rolt hij terug op het speelvlak, dan kan hij andere ballen van richting doen veranderen. Dit moet de arbiter proberen te verhinderen door de uitspringende bal op te vangen. Kan hij dat niet en komt deze in contact met een andere bal, dan laat de arbiter de nieuw ontstane positie van de andere ballen zoals hij is.
- Nog in beweging zijnde bal
De arbiter laat de tegenpartij alleen dan aan de beurt wanneer de ballen in stilstand zijn. Speelt de speler toch, terwijl een bal nog in beweging is, dan keurt de arbiter dit punt af. Bij het maken van een reeks moet de speler wachten tot alle ballen stilliggen alvorens een nieuwe carambole te scoren. De arbiter zou in feite het punt pas moeten toekennen wanneer de ballen stil liggen. Dat wordt echter omwille van het speltempo niet gedaan. Heeft de arbiter een punt geteld en de speler stoot vervolgens voordat alle ballen stilliggen, dan wordt het vorige punt dus niet geteld.
- Speelbal van de tegenpartij
Elke speler heeft een speelbal en dit geldt voor de hele duur van de partij. Een speler heeft al heel wat punten gemaakt en plotseling merkt de arbiter dat hij met de verkeerde bal speelt. De arbiter zegt “Noteren, Jansen 6 caramboles”. Dit wil zeggen dat de speler Jansen al 5 caramboles gemaakt had toen de arbiter het merkte. Inderdaad, wanneer een speler zich in de bal vergist, kan de arbiter zijn vorige beslissing slechts herroepen wanneer de speler niet opnieuw heeft afgestoten. Indien in het voorbeeld de speler Jansen al afgestoten zou hebben nadat de arbiter de fout bemerkte, dan zou er aangekondigd worden “Noteren Jansen 6 caramboles”. Belangrijk is derhalve dat elk punt dat gemaakt werd, herroepen kan worden voor zover de ballen in die beurt nog stil liggen en de speler dus niet aan een nieuwe beurt bezig is.
- Een voet moet de grond raken
Bij het uitvoeren van een stoot, moet de speler steeds in contact zijn met de grond. Het is voldoende dat één voet licht de grond raakt. Is de afstoot uitgevoerd en de speler verliest zijn evenwicht, dan is er geen fout gemaakt.
- De verkeerde bal
Een van de spelregels waar nog wel eens discussie en onenigheid door ontstaat is het wel of niet waarschuwen wanneer dreigt dat met de verkeerde bal wordt gespeeld. In de diverse arbiter cursussen wordt geleerd dat alleen de tegenstander mag waarschuwen. Dus niet afspreken dat de arbiter dit ook mag doen. Dat geeft alleen maar kans op ergernis en onenigheid wanneer ook hij het niet op tijd ziet of van de afspraak niet op de hoogte is.
- Verboden zones
De schuine strepen op de biljarttafel bij het libre noemt men de "verboden zones". Eigenlijk een verkeerde aanduiding, want het is helemaal niet verboden om daarbinnen een carambole te maken. Wanneer beide aanspeelballen in deze zone terecht komen, zal de arbiter dit moeten melden met "Entree". Dit houdt in, dat er in deze zone nog een carambole gemaakt mag worden. De arbiter zal daarna "Dedans" annonceren. Echter zal bij de volgende stoot tenminste een van de aanspeelballen uit de zone moeten worden gespeeld. Deze mag wel weer terug keren in de "verboden zone". Wanneer er gecaramboleerd wordt en beide ballen blijven in de zone grijpt de arbiter in met de aanduiding "Reste Dedans". De beurt is dan voorbij. Als de aanspeelballen net niet in de "verboden zone" liggen zal de arbiter "a Cheval" moeten melden. Bij het bandstoten en 3-banden gelden deze regels niet.
Tot slot nog een paar nuttige verwijzingen:
- Reglementen
Klik hier als je het "Spel- en Arbitragereglement (SAR)" van de biljartbond KNBB wil lezen of een antwoord zoekt op één van de vele vragen.
- Actuele nieuwsfeiten
Klik hier mocht je meer willen weten over de nieuwsfeiten in de biljartsport, de kampioenschappen agenda in 2026 of andere feiten.
- De arbiter
Wil je weten wat een arbiter 2 van de KNBB moet weten, doe dan de 120 examenvragen als proef.